Series Re:MindZ #1 – Chỉ khi có vấn đề nghiêm trọng mới cần tìm kiếm hỗ trợ? Có lẽ không hẳn như vậy

Khi nhắc đến việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý, nhiều người vẫn nghĩ rằng đây là lựa chọn chỉ dành cho những thời điểm khủng hoảng hoặc khi mọi thứ đã trở nên quá sức chịu đựng. Không ít người tin rằng mình cần phải thật sự kiệt sức, trải qua một biến cố lớn hoặc gặp vấn đề nghiêm trọng mới “đủ lý do” để tìm đến sự giúp đỡ.

Tuy nhiên, quan niệm này có thể khiến nhiều người trì hoãn việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của bản thân và bỏ lỡ cơ hội nhận được hỗ trợ từ sớm.

Thực tế, tìm kiếm hỗ trợ không nên được xem là “phương án cuối cùng” khi mọi thứ đã vượt ngoài tầm kiểm soát. Ngược lại, đó là một phần của quá trình chăm sóc sức khỏe tinh thần một cách chủ động. Việc tìm kiếm hỗ trợ từ sớm có thể giúp chúng ta nhận diện những khó khăn đang diễn ra, hiểu rõ hơn về cảm xúc và nhu cầu của bản thân, đồng thời ngăn những áp lực nhỏ tích tụ thành những vấn đề lớn hơn theo thời gian.

Sức khỏe tinh thần cũng cần được chăm sóc như sức khỏe thể chất

Khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, đau nhức hoặc khó chịu, nhiều người sẽ chủ động nghỉ ngơi, điều chỉnh thói quen sinh hoạt hoặc tìm đến chuyên gia y tế để được tư vấn.

Chúng ta hiếm khi chờ đến khi bệnh trở nặng mới cho phép mình đi khám.

Sức khỏe tinh thần cũng tương tự như vậy.

Cảm giác căng thẳng kéo dài, áp lực học tập hoặc công việc, những khó khăn trong các mối quan hệ, sự mất động lực, cảm giác cô đơn hay những thay đổi trong cảm xúc đều có thể là những tín hiệu cho thấy chúng ta cần quan tâm hơn đến bản thân.

Việc tìm kiếm hỗ trợ không nhất thiết đồng nghĩa với việc đang gặp một vấn đề nghiêm trọng. Đôi khi, đó chỉ đơn giản là nhu cầu được lắng nghe, được chia sẻ hoặc được đồng hành để hiểu rõ hơn về những gì mình đang trải qua.

Vì sao nhiều người vẫn chờ đến khi kiệt sức mới tìm kiếm hỗ trợ?

Mặc dù ngày càng có nhiều thông tin về sức khỏe tinh thần được chia sẻ rộng rãi, rất nhiều người vẫn chỉ tìm kiếm sự hỗ trợ khi những khó khăn đã kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.

Đằng sau sự chần chừ đó thường là những suy nghĩ quen thuộc:

• “Chắc mình đang làm quá vấn đề lên thôi.”
• “Mọi người còn gặp khó khăn hơn mình nhiều.”
• “Mình chỉ cần cố thêm một chút nữa là sẽ ổn.”
• “Nếu người khác biết, họ sẽ nghĩ mình yếu đuối.”
• “Mình phải tự giải quyết chuyện này.”

Các nghiên cứu về hành vi tìm kiếm hỗ trợ (help-seeking behavior) cho thấy đây là những rào cản phổ biến khiến nhiều người trì hoãn việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ, ngay cả khi họ đã xuất hiện các dấu hiệu căng thẳng, lo âu hoặc trầm buồn kéo dài.

Nói cách khác, vấn đề không phải lúc nào cũng nằm ở mức độ nghiêm trọng của khó khăn mà chúng ta đang đối mặt. Đôi khi, điều khiến chúng ta không tìm kiếm hỗ trợ lại chính là cách chúng ta nhìn nhận việc nhận sự giúp đỡ từ người khác.

Kỳ thị về sức khỏe tinh thần vẫn là một rào cản lớn

Nhiều nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng kỳ thị liên quan đến sức khỏe tinh thần (mental health stigma) là một trong những yếu tố quan trọng nhất cản trở hành vi tìm kiếm hỗ trợ.

Một tổng quan hệ thống trên 144 nghiên cứu với hơn 90.000 người tham gia cho thấy nỗi lo bị đánh giá, bị gắn nhãn hoặc bị xem là yếu đuối khiến nhiều người ngần ngại tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ tâm lý. Ngay cả khi nhận ra mình đang gặp khó khăn, họ vẫn có xu hướng trì hoãn hoặc cố gắng tự xoay xở một mình. Những nghiên cứu khác cũng ghi nhận mối liên hệ rõ ràng giữa kỳ thị về sức khỏe tinh thần và việc giảm khả năng chủ động tìm kiếm hỗ trợ.

Điều này cho thấy việc tìm kiếm sự giúp đỡ không chỉ liên quan đến mức độ khó khăn mà một người đang trải qua, mà còn chịu ảnh hưởng bởi những niềm tin và định kiến xã hội xung quanh việc chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Những rào cản đặc thù đối với cộng đồng LGBTIQ+

Đối với cộng đồng LGBTIQ+, việc tìm kiếm hỗ trợ về sức khỏe tinh thần đôi khi còn đi kèm với những thách thức riêng.

Bên cạnh những rào cản chung như sợ bị đánh giá hoặc không muốn làm phiền người khác, nhiều người còn lo lắng rằng họ sẽ phải giải thích về xu hướng tính dục, bản dạng giới hoặc những trải nghiệm cá nhân mà bản thân chưa sẵn sàng chia sẻ.

Một số người không biết đâu là những dịch vụ thân thiện với cộng đồng LGBTIQ+, trong khi những người khác e ngại sẽ gặp phải các nhận xét thiếu nhạy cảm, định kiến hoặc những trải nghiệm khiến họ cảm thấy bị tổn thương thêm trong quá trình tìm kiếm hỗ trợ.

Theo Minority Stress Theory (Lý thuyết căng thẳng thiểu số), những trải nghiệm như kỳ thị, lo sợ bị từ chối, bị phân biệt đối xử hoặc phải che giấu bản dạng giới và xu hướng tính dục có thể tạo ra nguồn căng thẳng kéo dài đối với người thuộc các nhóm thiểu số. Những áp lực này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn khiến việc chủ động tìm kiếm hỗ trợ trở nên khó khăn hơn.

Chính vì vậy, việc xây dựng các dịch vụ hỗ trợ thân thiện, an toàn và khẳng định bản dạng của cộng đồng LGBTIQ+ đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Tìm kiếm hỗ trợ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối

Có lẽ một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng việc tìm kiếm hỗ trợ đồng nghĩa với sự yếu đuối hoặc thất bại.

Thực tế, đây là một hành động chủ động nhằm chăm sóc bản thân.

Việc tìm kiếm hỗ trợ có thể giúp chúng ta:

• Nhận diện rõ hơn những cảm xúc và áp lực đang trải qua.
• Hiểu bản thân sâu sắc hơn.
• Học các kỹ năng ứng phó lành mạnh với căng thẳng.
• Xây dựng mạng lưới hỗ trợ tích cực.
• Giảm nguy cơ để những khó khăn nhỏ phát triển thành các vấn đề nghiêm trọng hơn.

Giống như việc chăm sóc sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần không cần phải chờ đến khi “có bệnh” mới bắt đầu quan tâm.

Đôi khi, điều chúng ta cần không phải là cố gắng chịu đựng thêm một chút, mà là một không gian đủ an toàn để được lắng nghe, được thấu hiểu và cùng tìm ra những cách phù hợp để vượt qua khó khăn.

Bạn không cần phải đợi đến lúc khủng hoảng

Nếu bạn đang cảm thấy áp lực, mệt mỏi, bối rối hoặc đơn giản chỉ muốn có một người lắng nghe, hãy nhớ rằng bạn hoàn toàn có quyền tìm kiếm sự hỗ trợ ngay từ bây giờ.

Bạn không cần phải chứng minh rằng vấn đề của mình đủ nghiêm trọng mới xứng đáng được giúp đỡ.

Tại PRIDE MindZ, chúng tôi tin rằng mọi người đều xứng đáng có một không gian an toàn để chia sẻ những điều đang diễn ra trong cuộc sống của mình. Một không gian tôn trọng, bảo mật và không phán xét, nơi bạn có thể được lắng nghe với sự thấu cảm và đồng hành.

Đôi khi, chỉ một cuộc trò chuyện cũng có thể trở thành bước đầu tiên giúp bạn hiểu bản thân hơn, cảm thấy nhẹ lòng hơn và nhận ra rằng mình không hề đơn độc trên hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần.

Tham khảo:

1. Clement S, Schauman O, Graham T, et al. What is the impact of mental health-related stigma on help-seeking? A systematic review of quantitative and qualitative studies. Psychological Medicine. 2015;45(1):11-27. doi:10.1017/S0033291714000129  2. Schnyder N, Panczak R, Groth N, Schultze-Lutter F. Association between mental health-related stigma and active help-seeking: Systematic review and meta-analysis. British Journal of Psychiatry. 2017;210(4):261-268. doi:10.1192/bjp.bp.116.189464