Tháng Tự hào PRIDE – Đa dạng giới #3: Cuộc sống tinh thần của người chuyển giới

Khi nhắc đến sức khỏe tinh thần, chúng ta thường nghĩ đến những trải nghiệm rất con người như căng thẳng, lo âu, mất động lực hay cảm giác cô đơn. Đây là những khó khăn mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải trong cuộc sống.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy cộng đồng chuyển giới đang phải đối mặt với nguy cơ gặp các vấn đề về sức khỏe tinh thần cao hơn so với dân số chung. Điều đáng chú ý là điều này không xuất phát từ việc một người là người chuyển giới, mà chủ yếu đến từ những rào cản, định kiến và sự kỳ thị mà họ phải đối mặt trong cuộc sống hằng ngày.

Trong khuôn khổ chuỗi bài viết về đa dạng giới nhân Tháng Tự hào, PRIDE MindZ mong muốn cùng bạn tìm hiểu sâu hơn về những trải nghiệm tâm lý của người chuyển giới, cũng như những điều mỗi chúng ta có thể làm để góp phần xây dựng một môi trường an toàn và bao dung hơn.

Người chuyển giới là ai?

Người chuyển giới (transgender) là những người có bản dạng giới khác với giới tính được ghi nhận khi sinh ra.

Ví dụ, một người được xác định là nam khi sinh nhưng nhận thức bản thân là nữ có thể là phụ nữ chuyển giới. Tương tự, một người được xác định là nữ khi sinh nhưng nhận thức bản thân là nam có thể là nam chuyển giới.

Bên cạnh đó, cũng có những người chuyển giới không hoàn toàn nhận diện mình là nam hoặc nữ, mà thuộc các bản dạng giới đa dạng khác.

Điều quan trọng cần lưu ý là chuyển giới liên quan đến bản dạng giới – tức cách một người cảm nhận và nhận thức về giới của mình – chứ không phải xu hướng tính dục. Người chuyển giới có thể là dị tính, đồng tính, song tính, toàn tính hoặc có bất kỳ xu hướng tính dục nào khác.

Một cách đơn giản để thể hiện sự tôn trọng đối với người chuyển giới là sử dụng đúng tên gọi, đại từ nhân xưng và danh xưng mà họ mong muốn được sử dụng. Nếu chưa chắc chắn, việc hỏi một cách lịch sự luôn là lựa chọn phù hợp nhất.

Vì sao sức khỏe tinh thần của người chuyển giới cần được quan tâm?

Nhiều người thường hiểu lầm rằng người chuyển giới gặp khó khăn tâm lý vì bản thân việc chuyển giới là một vấn đề.

Trên thực tế, các nghiên cứu cho thấy điều gây tổn hại đến sức khỏe tinh thần của người chuyển giới thường không phải bản dạng giới của họ, mà là những trải nghiệm kỳ thị, phân biệt đối xử và thiếu sự công nhận từ xã hội.

Từ khi còn nhỏ, nhiều người chuyển giới đã cảm nhận được sự khác biệt giữa cách họ nhìn nhận bản thân và những kỳ vọng mà xã hội đặt lên mình. Quá trình nhận diện bản thân này đôi khi kéo dài nhiều năm và có thể đi kèm với cảm giác bối rối, cô đơn hoặc sợ hãi.

Khi quyết định sống thật với giới của mình, họ có thể phải đối mặt với nhiều thử thách như:

• Bị gia đình phản đối hoặc không chấp nhận.
• Bị bắt nạt, chế giễu hoặc kỳ thị trong trường học.
• Gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm.
• Đối mặt với các rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế.
• Thiếu những không gian an toàn để được là chính mình.

Những áp lực kéo dài này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần, làm gia tăng nguy cơ căng thẳng mãn tính, lo âu, trầm cảm hoặc cảm giác bị cô lập.

Bức bối giới và những áp lực vô hình

Một số người chuyển giới có thể trải qua trạng thái được gọi là bức bối giới (gender dysphoria).

Đây là cảm giác khó chịu hoặc đau khổ xuất hiện khi có sự không tương thích giữa bản dạng giới của một người và những đặc điểm cơ thể hoặc cách xã hội nhìn nhận họ.

Ví dụ, một người có thể cảm thấy khó chịu khi bị gọi bằng tên hoặc đại từ không phù hợp với giới của mình. Một số người khác cảm thấy căng thẳng khi nhìn thấy những đặc điểm cơ thể không phản ánh đúng bản dạng giới của họ.

Tuy nhiên, không phải tất cả người chuyển giới đều trải qua bức bối giới và mức độ trải nghiệm của mỗi người cũng rất khác nhau.

Điều đáng chú ý là nhiều nghiên cứu cho thấy cảm giác khó chịu này thường giảm đáng kể khi người chuyển giới được sống đúng với bản dạng giới của mình, được gia đình và cộng đồng công nhận, cũng như được tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ phù hợp.

Sự chấp nhận có thể tạo nên khác biệt lớn

Một trong những yếu tố bảo vệ sức khỏe tinh thần mạnh mẽ nhất đối với người chuyển giới là sự chấp nhận từ những người xung quanh.

Những hành động tưởng chừng rất nhỏ như:

• Gọi đúng tên và đại từ.
• Tôn trọng bản dạng giới của họ.
• Lắng nghe thay vì phán xét.
• Bảo vệ họ trước các hành vi kỳ thị.
• Tạo không gian an toàn để họ được là chính mình.

….đều có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng người chuyển giới nhận được sự ủng hộ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng có sức khỏe tinh thần tốt hơn đáng kể so với những người phải đối mặt với sự từ chối hoặc cô lập.

Sự chấp nhận không nhất thiết phải bắt đầu từ những hành động lớn lao. Đôi khi, nó đơn giản là việc thể hiện rằng bạn tôn trọng con người thật của họ.

Chúng ta có thể làm gì để hỗ trợ cộng đồng chuyển giới?

Hỗ trợ người chuyển giới không phải là việc chỉ dành cho các chuyên gia tâm lý hay các tổ chức xã hội. Mỗi người trong chúng ta đều có thể góp phần tạo nên sự thay đổi.

Bạn có thể bắt đầu bằng cách:

Tìm hiểu và cập nhật kiến thức

Nhiều định kiến xuất phát từ việc thiếu thông tin. Chủ động tìm hiểu về bản dạng giới và trải nghiệm của người chuyển giới là bước đầu tiên để xây dựng sự thấu hiểu.

Tôn trọng danh xưng và đại từ

Nếu vô tình gọi sai, hãy xin lỗi một cách chân thành, sửa lại và tiếp tục cuộc trò chuyện thay vì khiến người chuyển giới phải cảm thấy có trách nhiệm làm bạn bớt ngại ngùng.

Hỗ trợ tiếp cận các nguồn lực thân thiện

Nếu một người chuyển giới đang gặp khó khăn về tâm lý, bạn có thể hỗ trợ họ tìm kiếm những chuyên gia hoặc tổ chức có hiểu biết và thân thiện với cộng đồng LGBTIQ+.

Lên tiếng trước sự kỳ thị

Những câu nói đùa, bình luận hoặc hành vi mang tính phân biệt đối xử có thể tạo ra tác động tiêu cực lâu dài. Việc lên tiếng phản đối kỳ thị là một cách thiết thực để góp phần xây dựng môi trường an toàn hơn cho tất cả mọi người.

Lời kết

Người chuyển giới không cần được thương hại. Điều họ cần là được nhìn nhận như những con người bình thường với những ước mơ, cảm xúc, khó khăn và khát vọng giống như bất kỳ ai khác.

Sức khỏe tinh thần của người chuyển giới không chỉ là câu chuyện của riêng cộng đồng chuyển giới. Đó còn là câu chuyện về cách xã hội đối xử với những người khác biệt, về quyền được là chính mình và về khả năng xây dựng những không gian nơi mọi người đều cảm thấy được tôn trọng.

Trong Tháng Tự hào này, PRIDE MindZ hy vọng rằng mỗi chúng ta có thể bắt đầu từ những điều nhỏ nhất: lắng nghe nhiều hơn, thấu hiểu nhiều hơn và góp phần tạo nên một cộng đồng nơi mọi người đều có cơ hội sống thật với chính mình.

Take PRIDE in our Trans-MindZ

Bởi khi một người được sống đúng với bản dạng giới của mình trong sự tôn trọng và yêu thương, sức khỏe tinh thần không chỉ được chữa lành mà còn có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn mỗi ngày.

Nguồn tham khảo

• HealthPartners – Mental health in the transgender community
• American Psychological Association – Transgender People, Gender Identity and Gender Expression
• The Trevor Project – Research Briefs and Reports
• World Health Organization – Gender and Health
• United Nations Free & Equal – Fact Sheet: Transgender People and Human Rights