Tháng Tự hào PRIDE – Linh hoạt giới #1: Tất tần tật về linh hoạt giới và phi nhị nguyên giới

Khi nhắc đến giới, nhiều người trong chúng ta thường nghĩ ngay đến hai lựa chọn quen thuộc là nam và nữ. Tuy nhiên, trải nghiệm về giới của con người thực tế đa dạng hơn rất nhiều. Không phải ai cũng cảm thấy bản thân hoàn toàn thuộc về một trong hai giới này, và cũng không phải ai cũng trải nghiệm giới theo một cách cố định trong suốt cuộc đời.

Trong hành trình khám phá những cộng đồng đa dạng bên trong LGBTIQ+, tuần này PRIDE MindZ mời bạn cùng tìm hiểu về hai khái niệm thường được nhắc đến trong các cuộc trò chuyện về giới: linh hoạt giới (genderfluid) và phi nhị nguyên giới (non-binary).

Đây là những khái niệm đôi khi còn khá mới mẻ đối với nhiều người, nhưng lại phản ánh những trải nghiệm rất thật của nhiều cá nhân trên thế giới.

Linh hoạt giới (Genderfluid) là gì?

Ngay trong tên gọi của mình, “genderfluid” đã phần nào gợi ý về đặc điểm của bản dạng giới này. Từ “gender” có nghĩa là giới hoặc bản dạng giới, còn “fluid” mang ý nghĩa linh hoạt, chuyển động hoặc thay đổi giống như dòng chảy của chất lỏng.

Người linh hoạt giới (genderfluid) là những người có trải nghiệm về giới thay đổi theo thời gian. Ở những thời điểm khác nhau, họ có thể cảm nhận bản thân thuộc những giới khác nhau hoặc trải nghiệm giới theo những cách khác nhau.

Ví dụ:

• Có thời điểm họ cảm thấy mình gần gũi với giới nữ.
• Có thời điểm họ cảm thấy mình gần gũi với giới nam.
• Có lúc họ cảm thấy thuộc cả hai giới.
• Có lúc họ không cảm thấy thuộc giới nào.
• Hoặc họ có thể trải nghiệm những bản dạng giới khác nằm ngoài hệ nhị nguyên nam – nữ.

Sự thay đổi này không nhất thiết diễn ra theo một quy luật cố định. Với một số người, cảm nhận về giới có thể thay đổi trong nhiều năm. Với những người khác, sự thay đổi có thể diễn ra nhanh hơn hoặc phụ thuộc vào trải nghiệm cá nhân.

Điều quan trọng cần hiểu là đây không phải là sự “thay đổi tùy hứng” hay “đóng vai”. Những trải nghiệm về giới của người genderfluid phản ánh cách họ thực sự cảm nhận về bản thân mình.

Phi nhị nguyên giới (Non-binary) là gì?

Nếu genderfluid mô tả một trải nghiệm giới có tính linh hoạt, thì phi nhị nguyên giới (non-binary) là một khái niệm rộng hơn. Non-binary là thuật ngữ dùng để chỉ những người có bản dạng giới không hoàn toàn thuộc về hai giới truyền thống là nam hoặc nữ.

Một người phi nhị nguyên giới có thể:

• Cảm thấy mình nằm ở đâu đó giữa nam và nữ.
• Cảm thấy mình vừa là nam vừa là nữ.
• Không cảm thấy mình thuộc bất kỳ giới nào.
• Hoặc có trải nghiệm giới nằm ngoài các khái niệm nam và nữ hoàn toàn.

Có thể hình dung non-binary giống như một “chiếc ô lớn” bao gồm nhiều bản dạng giới khác nhau. Trong chiếc ô đó có thể bao gồm genderfluid, agender, bigender và nhiều bản dạng giới khác.

Chính vì vậy, nhiều người genderfluid cũng tự nhận mình là non-binary. Tuy nhiên, không phải tất cả người non-binary đều là genderfluid.

Nói cách khác:

Mọi người genderfluid có thể là non-binary, nhưng không phải mọi người non-binary đều là genderfluid.

Vì sao việc hiểu về những bản dạng giới này lại quan trọng?

Chúng ta đang sống trong một xã hội mà phần lớn các quy chuẩn về giới được xây dựng dựa trên hệ nhị nguyên nam – nữ. Từ cách xưng hô, đồng phục học sinh, giấy tờ tùy thân cho đến những kỳ vọng về ngoại hình và hành vi, rất nhiều khía cạnh trong cuộc sống được thiết kế dựa trên giả định rằng tất cả mọi người đều là nam hoặc nữ.

Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế của con người đa dạng hơn những khuôn khổ đó.

Khi hiểu về genderfluid và non-binary, chúng ta không chỉ học thêm một vài khái niệm mới. Chúng ta đang học cách nhìn nhận rằng mỗi người có thể trải nghiệm giới theo những cách rất khác nhau và những trải nghiệm đó đều xứng đáng được tôn trọng.

“Tại sao phải gắn nhãn cho bản thân?”

Đây là một trong những câu hỏi phổ biến mà nhiều người hợp giới (cisgender) thường đặt ra khi lần đầu tìm hiểu về các bản dạng giới đa dạng.

Người hợp giới là những người có bản dạng giới phù hợp với giới tính được ghi nhận khi sinh ra. Ví dụ, một người được xác định là nữ khi sinh và cũng nhận diện bản thân là phụ nữ có thể được gọi là người hợp giới. Đối với nhiều người hợp giới, trải nghiệm về giới diễn ra khá tự nhiên. Họ hiếm khi phải giải thích giới của mình hoặc suy nghĩ nhiều về việc liệu người khác có nhìn nhận mình đúng hay không.

Chính vì vậy, đôi khi họ thắc mắc:

“Nếu ai cũng có thể là chính mình, tại sao cần phải đặt tên cho những bản dạng giới này?”

Đây là một câu hỏi hoàn toàn dễ hiểu. Thực tế, không phải ai cũng thích sử dụng nhãn giới để mô tả bản thân. Một số người cảm thấy thoải mái khi không dùng bất kỳ nhãn nào.

Tuy nhiên, đối với nhiều người khác, việc tìm được một khái niệm mô tả đúng trải nghiệm của mình có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm rất lớn. Nó giống như việc bạn dành nhiều năm cảm thấy mình khác biệt nhưng không biết diễn tả điều đó như thế nào. Rồi một ngày, bạn tìm thấy một từ ngữ phản ánh chính xác trải nghiệm của mình và nhận ra rằng:

“À, hóa ra không chỉ có mình như vậy.”

Việc gọi tên trải nghiệm của bản thân có thể giúp một người:

• Hiểu rõ hơn về chính mình.
• Tìm thấy cộng đồng có trải nghiệm tương tự.
• Giảm cảm giác cô đơn hoặc lạc lõng.
• Có ngôn ngữ để chia sẻ về bản thân với người khác.

Đối với nhiều người, nhãn giới không phải là một chiếc hộp để giam giữ bản thân, mà là một công cụ giúp họ kết nối và được nhìn nhận đúng hơn.

Chúng ta có thể làm gì để trở thành một đồng minh tốt hơn?

Bạn không cần phải hiểu ngay lập tức mọi khái niệm về giới để trở thành một người đồng minh.

Điều quan trọng nhất là sự cởi mở và sẵn sàng lắng nghe.

Nếu ai đó chia sẻ rằng họ là genderfluid hoặc non-binary, bạn có thể:

• Tôn trọng cách họ gọi tên bản thân.
• Hỏi về đại từ hoặc danh xưng mà họ cảm thấy thoải mái.
• Tránh cho rằng trải nghiệm của họ chỉ là một giai đoạn nhất thời.
• Tránh áp đặt những kỳ vọng dựa trên ngoại hình.
• Sẵn sàng học hỏi khi gặp những điều mình chưa biết.

Sự tôn trọng không đòi hỏi phải hiểu tất cả mọi thứ ngay lập tức. Đôi khi, nó chỉ đơn giản là chấp nhận rằng trải nghiệm của người khác có thể khác với trải nghiệm của mình.

Lời kết

Sự đa dạng giới không làm thế giới trở nên phức tạp hơn. Ngược lại, nó giúp chúng ta nhìn thấy đầy đủ hơn những cách khác nhau mà con người trải nghiệm và thể hiện bản thân.

Linh hoạt giới và phi nhị nguyên giới là những ví dụ cho thấy giới không phải lúc nào cũng là một khái niệm cố định hay chỉ có hai lựa chọn duy nhất. Đằng sau mỗi thuật ngữ là những con người đang cố gắng sống chân thật với chính mình và tìm kiếm sự thấu hiểu từ cộng đồng xung quanh.

Trong phần tiếp theo của chuỗi bài viết này, PRIDE MindZ sẽ cùng bạn khám phá thêm những câu hỏi thường gặp, những hiểu lầm phổ biến và những trải nghiệm thực tế của cộng đồng genderfluid và non-binary.

Take PRIDE in our Genderfluid & Non-binary MindZ

Bởi mỗi hành trình khám phá bản thân đều xứng đáng được lắng nghe và tôn trọng.

Nguồn tham khảo

• Nonbinary Wiki – Genderfluid
• Nonbinary Wiki – Nonbinary
• Think Queerly – What the Heck is Genderfluid?
• The Trevor Project – Understanding Nonbinary People
• GLAAD Media Reference Guide – Nonbinary People