Tìm hiểu về Tham vấn Khẳng định #2: Từ “không kỳ thị” đến “khẳng định” – Sự khác biệt nằm ở đâu?

Ở bài viết trước, PRIDE MindZ đã giới thiệu về Tham vấn khẳng định (Affirmative Counseling) – một cách tiếp cận xem sự đa dạng về xu hướng tính dục, bản dạng giới và biểu hiện giới là những khía cạnh tự nhiên trong sự đa dạng của con người.

Tuy nhiên, khi nói đến hỗ trợ tâm lý cho người LGBTQ+, không phải tất cả các nhà thực hành đều có cùng mức độ hiểu biết, chuẩn bị và năng lực chuyên môn.

Một người có thể không kỳ thị người LGBTQ+, nhưng điều đó chưa chắc đồng nghĩa với việc họ đang thực hành theo hướng khẳng định.

Có thể hình dung các cách tiếp cận này trên một phổ liên tục, từ gây tổn hại đến khẳng định.

Thực hành gây tổn hại (Harmful Practice)

Đây là những thực hành xem sự đa dạng về xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới như một vấn đề cần được sửa chữa, điều chỉnh hoặc loại bỏ.

Ví dụ:

💬 “Em có nghĩ việc mình là người đồng tính có liên quan đến những khó khăn tâm lý hiện tại không?”

💬 “Chúng ta có thể cùng tìm hiểu nguyên nhân khiến em phát triển xu hướng tính dục này.”

Trong cách tiếp cận này, việc một người là LGBTQ+ có thể bị xem là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những khó khăn tâm lý mà họ đang trải qua.

Một số nhà thực hành có thể cho rằng đồng tính, song tính hoặc chuyển giới là kết quả của sang chấn, thiếu hụt trong quá trình phát triển hoặc những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ. Từ đó, mục tiêu hỗ trợ trở thành việc thay đổi hoặc định hướng lại xu hướng tính dục và bản dạng giới của thân chủ.

Hiện nay, các tổ chức chuyên môn và y tế lớn trên thế giới đều phản đối các thực hành nhằm thay đổi xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới (thường được gọi là “liệu pháp chuyển đổi” – conversion therapy) do những nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe tinh thần và quyền con người.

Quan điểm này đã được khẳng định bởi Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ (APA), Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (American Psychiatric Association), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều tổ chức chuyên môn khác.

Theo nghiên cứu của DNXH Hải Đăng (2025), những người LGBTIQ+ từng trải qua các thực hành mang tính “chỉnh sửa” thường có mức độ trầm cảm, lo âu và các triệu chứng liên quan đến sang chấn (PTSD) cao hơn, đồng thời nhận được ít hỗ trợ xã hội hơn.

Thực hành trung lập hoặc thực hành thân thiện (Neutral/Friendly Practice)

Nhiều nhà thực hành hiện nay không xem LGBTQ+ là bệnh lý và không có ý định thay đổi thân chủ. Họ tôn trọng sự đa dạng và tin rằng mọi người nên được đối xử bình đẳng.

Ví dụ:

💬 “Tôi đối xử với tất cả thân chủ như nhau.”

💬 “Xu hướng tính dục của bạn không làm thay đổi cách tôi làm việc.”

Đây là một bước tiến quan trọng so với các thực hành gây tổn hại.

Tuy nhiên, đối xử với mọi người giống nhau không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc đáp ứng được nhu cầu của mọi người.

Người LGBTQ+ thường phải đối mặt với những nguồn căng thẳng đặc thù liên quan đến:

• Kỳ thị và phân biệt đối xử.
• Sự từ chối từ gia đình.
• Áp lực phải che giấu bản thân.
• Nỗi lo về sự an toàn.
• Nỗi sợ bị đánh giá hoặc mất đi các mối quan hệ quan trọng.

Những trải nghiệm này được giải thích bởi Lý thuyết Căng thẳng Thiểu số (Minority Stress Theory), cho rằng các nhóm thiểu số thường phải chịu thêm những áp lực xã hội kéo dài mà đa số dân số không trải qua.

Khi những yếu tố này không được nhận diện và đưa vào quá trình hỗ trợ, các khó khăn của thân chủ có thể bị hiểu đơn thuần là những vấn đề cá nhân, trong khi chúng cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ môi trường xã hội xung quanh.

Thực hành khẳng định (Affirmative Practice)

Thực hành khẳng định được xây dựng trên nền tảng thừa nhận rằng trải nghiệm của người LGBTQ+ không thể tách rời khỏi bối cảnh xã hội mà họ đang sống.

Ví dụ:

💬 “Những gì em đang trải qua không chỉ là vấn đề cá nhân, mà còn liên quan đến cách gia đình và xã hội phản ứng với xu hướng tính dục của em.”

💬 “Hiện tại em có những người hoặc không gian nào khiến em cảm thấy được là chính mình không?”

Một nhà thực hành khẳng định không chỉ chấp nhận sự đa dạng giới và tính dục.

Họ còn:

• Chủ động tìm hiểu kiến thức liên quan đến LGBTQ+.
• Liên tục cập nhật các hướng dẫn thực hành chuyên môn.
• Phản tư về những giả định và định kiến mà chính bản thân họ có thể đang mang theo.
• Xây dựng một không gian an toàn, tôn trọng và bao trùm.

Quan trọng hơn, họ nhìn nhận rằng nhiều khó khăn của người LGBTQ+ không xuất phát từ việc họ là LGBTQ+, mà từ những trải nghiệm kỳ thị, loại trừ và bất bình đẳng mà họ có thể đã hoặc đang trải qua.

Điều này không có nghĩa là nhà tham vấn luôn đồng ý với thân chủ hoặc chỉ tập trung vào các vấn đề liên quan đến LGBTQ+.

Thay vào đó, họ xem xu hướng tính dục và bản dạng giới là một phần trong toàn bộ câu chuyện cuộc sống của thân chủ, đồng thời hiểu rằng các yếu tố xã hội có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì những khó khăn về sức khỏe tinh thần.

Vì sao sự khác biệt này quan trọng?

Đối với cộng đồng LGBTQ+, việc tìm kiếm hỗ trợ tâm lý không chỉ đơn thuần là tìm một người “không kỳ thị” mình, mà là tìm một chuyên gia có khả năng hiểu được những trải nghiệm đặc thù mà cộng đồng đang mang theo.

Năng lực chuyên môn của một người hỗ trợ không chỉ nằm ở thiện chí, mà còn nằm ở kiến thức, kỹ năng và sự hiểu biết về bối cảnh sống của thân chủ.

Đó cũng là lý do vì sao trong những năm gần đây, thực hành khẳng định ngày càng được xem là một tiêu chuẩn quan trọng trong hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho cộng đồng LGBTQ+.

Một lời nhắn từ PRIDE MindZ

Tại PRIDE MindZ, tham vấn khẳng định là một trong những định hướng cốt lõi trong quá trình nâng cao năng lực và hỗ trợ chuyên môn cho đội ngũ tư vấn viên.

Đội ngũ tư vấn viên và điều phối viên của chúng mình luôn nỗ lực trau dồi kiến thức, kỹ năng và thái độ chuyên môn để có thể đồng hành cùng cộng đồng một cách phù hợp và hiệu quả nhất.

Chúng mình tin rằng mỗi người đều xứng đáng được tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tinh thần trong một không gian tôn trọng, an toàn và thấu hiểu những trải nghiệm riêng mà bạn đang mang theo.

💛 Hãy nhắn tin để trò chuyện cùng chúng mình khi bạn đã sẵn sàng nhé.

Nguồn tham khảo

1. Ranade, K., Chakravarty, S., Nair, P., Shringarpure, G. (2022). Queer Affirmative Counselling Practice – A Resource Book for Mental Health Practitioners in India, Mumbai: Mariwala Health Initiative
2. DNXH Hải Đăng. (2025). Thực trạng của Các thực hành chữa trị chuyển đổi và Chất lượng tâm lý xã hội của người LGBTQ+ tại Việt Nam