Tìm hiểu về Tham vấn Khẳng định (Queer Affirmative Practice) #1: Tham vấn khẳng định là gì và những giá trị cốt lõi?

Nếu bạn đã từng bước vào phòng tham vấn và cảm thấy mình phải giải thích bản thân là ai trước khi có thể nói về những điều đang trải qua, thì bạn không hề cô đơn. Tham vấn khẳng định dành cho cộng đồng Queer (Queer Affirmative Counselling Practice) ra đời từ chính khoảng trống đó.

Trong bài viết này, PRIDE MindZ sẽ cùng bạn tìm hiểu vì sao cách tiếp cận này xuất hiện và những giá trị cốt lõi tạo nên một thực hành tham vấn khẳng định.

Vì sao cần Tham vấn khẳng định?

Ngành sức khỏe tinh thần không phải lúc nào cũng là một nơi an toàn đối với người LGBTIQ+.

Trong nhiều thập kỷ trước đây, đồng tính từng được liệt kê trong danh sách các rối loạn tâm thần. Các chuyên gia được đào tạo để “điều trị” những gì họ gọi là “lệch chuẩn” hoặc “không tự nhiên”. Mặc dù việc bệnh lý hóa người queer đã bị phản đối trên toàn thế giới, những di sản của nó vẫn còn tồn tại trong hệ thống đào tạo, trong các thành kiến tiềm thức và đôi khi, ngay trong chính phòng tham vấn.

Tham vấn khẳng định ra đời từ một trách nhiệm quan trọng: nhìn nhận những tổn hại trong quá khứ và cam kết thực hành tốt hơn trong hiện tại.

Bên cạnh đó, việc trở thành một nhà tham vấn khẳng định đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xã hội vẫn tồn tại sự im lặng, xấu hổ hóa và kỳ thị đối với người queer và người chuyển giới.

Người queer bước vào phòng tham vấn không chỉ mang theo câu chuyện cá nhân của riêng mình, mà còn mang theo cả một lịch sử bị phủ nhận cùng những thông điệp tiêu cực đến từ gia đình, trường học, xã hội và đôi khi là từ chính bản thân họ.

Lý thuyết Căng thẳng Thiểu số (Minority Stress Theory) gọi đây là một dạng áp lực mãn tính có tính xã hội, không xuất phát từ bên trong một cá nhân mà đến từ những cấu trúc và hệ thống bao quanh họ. Một nhà tham vấn không nhận ra điều này sẽ khó có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thân chủ.

Điều gì tạo nên một thực hành tham vấn khẳng định?

Theo Ranade và cộng sự (2022), Tham vấn khẳng định được xây dựng trên ba nền tảng chính.

1. Trách nhiệm đạo đức

Nhà tham vấn khẳng định cần chủ động đứng về phía những thân chủ có bản dạng giới và xu hướng tính dục đa dạng, không chỉ bằng một thái độ cởi mở mà còn bằng việc thường xuyên phản tư về vị thế xã hội cũng như những định kiến tiềm thức của chính mình.

Việc liên tục học hỏi và cập nhật hiểu biết về cộng đồng LGBTIQ+ không phải là điều mang tính lựa chọn, mà là một phần tất yếu của thực hành nghề nghiệp.

2. Nhận ra giới hạn của sự trung lập

Khi làm việc với người queer, một thái độ “không thiên vị” trên bề mặt đôi khi lại vô tình bỏ qua những khó khăn có thật mà thân chủ đang phải đối mặt trong cuộc sống hằng ngày.

Langdridge (2017) lập luận rằng sự trung lập tuyệt đối không tồn tại trong thực hành tham vấn. Việc cố gắng duy trì nó có thể khiến tiếng nói của những người vốn đã ít được lắng nghe tiếp tục bị gạt ra bên lề.

Nguy hiểm hơn, việc thiếu đi góc nhìn khẳng định có thể khiến nhà tham vấn bỏ qua những dấu hiệu của kỳ thị nội tâm hóa hoặc cảm giác xấu hổ về bản dạng mà thân chủ đang mang theo. Khi đó, sự “trung lập” có thể vô tình trở thành một hình thức can thiệp gây hại mà không được nhận ra.

3. Xây dựng một không gian thực sự an toàn

Nhiều người queer lớn lên trong những môi trường mà bản sắc của họ bị phủ nhận hoặc không được nhìn nhận. Điều này có thể để lại những dấu ấn lâu dài lên cảm giác về giá trị bản thân.

Một trong những điều ý nghĩa nhất mà nhà tham vấn có thể làm là tạo ra một không gian nơi thân chủ không cần phải giải thích hay biện hộ cho con người của mình.

Thực hành khẳng định không chỉ hướng đến việc giúp thân chủ đối mặt với những khó khăn đang diễn ra, mà còn hỗ trợ họ từng bước học cách chăm sóc, trân trọng và xây dựng một mối quan hệ lành mạnh hơn với chính bản thân mình.

Lời kết

Tham vấn khẳng định không phải là một kỹ thuật riêng biệt, mà là:

một cách tiếp cận đặt sự tôn trọng, công nhận và thấu hiểu trải nghiệm sống của người LGBTIQ+ làm nền tảng.

Đó là một lời cam kết rằng thân chủ không cần phải giải thích sự tồn tại của mình trước khi được lắng nghe; không cần phải chứng minh bản dạng của mình trước khi được hỗ trợ.

Bởi đôi khi, điều chữa lành không nằm ở việc thay đổi con người của ai đó, mà nằm ở việc tạo ra một không gian đủ an toàn để họ được là chính mình.