Tìm kiếm Hỗ trợ Sức khỏe tinh thần #1 – Tôi cần tìm hỗ trợ sức khỏe tinh thần ở đâu?

Việc tìm kiếm hỗ trợ sức khỏe tinh thần thường đi kèm với nhiều băn khoăn: khi nào tôi nên tìm đến sự hỗ trợ và nên tìm đến loại hình dịch vụ nào?

Bài viết này của PRIDE MindZ nhằm cung cấp một số thông tin cơ bản, giúp bạn định hướng việc nhận diện nhu cầu và lựa chọn nguồn hỗ trợ phù hợp cho bản thân.

1. Khi nào cần tìm kiếm hỗ trợ sức khỏe tinh thần?

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về sức khỏe tinh thần là nghĩ rằng nó chỉ có hai trạng thái: “bình thường” hoặc “có vấn đề”. Thực ra, sức khỏe tinh thần tồn tại trên một phổ liên tục và tất cả chúng ta đều di chuyển trên đó, tùy từng giai đoạn, từng hoàn cảnh bản thân trải qua.
Bạn có thể tham khảo các mốc dưới đây để nhìn nhận lại sức khỏe tinh thần bản thân:

Mức 1: Trạng thái ổn định (Well-being)

– Duy trì các chức năng học tập, làm việc và các mối quan hệ xã hội tốt
– Dù có trải nghiệm căng thẳng nhưng có khả năng tự điều chỉnh hiệu quả
– Hài lòng với cuộc sống nói chung
Đây là lúc cần nuôi dưỡng bằng cách duy trì các hoạt động tự chăm sóc (self-care) và tăng cường hiểu biết về sức khỏe tinh thần.

Mức 2: Căng thẳng hoặc khó khăn mức độ nhẹ – trung bình (Distress)

– Xuất hiện các triệu chứng như lo âu, căng thẳng, mất ngủ, giảm tập trung
– Các triệu chứng kéo dài và bắt đầu ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và các chức năng học tập, làm việc và các mối quan hệ
– Những triệu chứng này chưa nhất thiết gây suy giảm nghiêm trọng chức năng, nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Đây là giai đoạn mà việc tìm kiếm hỗ trợ sớm, chẳng hạn như tham vấn tâm lý hoặc hỗ trợ từ cộng đồng, có thể mang lại hiệu quả tích cực.

Mức 3: Suy giảm chức năng rõ rệt (Functional impairment)

– Khó duy trì hoạt động học tập, làm việc hoặc các mối quan hệ (xung đột, không thể tập trung vào công việc,
– Các triệu chứng tâm lý có cường độ cao và khó tự kiểm soát (căng thẳng, mất ngủ, tê liệt cảm xúc,…)
– Ở giai đoạn này, việc tiếp cận các dịch vụ tham vấn chuyên sâu hoặc tâm lý lâm sàng là cần thiết.

Mức 4: Khủng hoảng hoặc nguy cơ cao (Crisis)

– Xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự gây hại
– Mất kiểm soát cảm xúc hoặc hành vi (lời nói không liên quan, bộc phát cảm xúc, hoang tưởng, ảo giác
– Nguy cơ ảnh hưởng đến sự an toàn của bản thân hoặc người khác (kế hoạch b.a.o l.u.c, gây n.g.u.y h.i.e.m,..)
Đây là lúc bạn cần tiếp cận dịch vụ y tế chuyên khoa ngay lập tức để đảm bảo sự an toàn cho bản thân và người khác.

Điều cần nhớ là: Tìm kiếm hỗ trợ không phụ thuộc vào việc bạn đã “đủ tệ” chưa. Can thiệp sớm giúp bạn giữ lại nhiều hơn những gì quan trọng với mình.

2. Nếu tìm hỗ trợ, tôi sẽ đến đâu?

Hệ thống hỗ trợ sức khỏe tinh thần không phải chỉ có một lựa chọn. Các hình thức được PRIDE MindZ chia sẻ dưới đây không loại trừ nhau, mà thường bổ sung cho nhau tùy theo nhu cầu từng giai đoạn.

1. Hỗ trợ từ cộng đồng

Thông qua các hình thức: Đường dây nóng, tư vấn viên/nhóm đồng đẳng, tổ chức/nhóm/mạng lưới cộng đồng,…

 Đ𝐚̣̆𝐜 đ𝐢𝐞̂̉𝐦:
– Cung cấp hỗ trợ cảm xúc ban đầu, lắng nghe và định hướng
– Không thực hiện chẩn đoán hoặc điều trị
– Thường miễn phí hoặc có chi phí dễ tiếp cận

 𝐍𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐮̛̣:
Tình nguyện viên hoặc nhân viên cộng đồng
Có thể được đào tạo kỹ năng tham vấn tâm lý cơ bản

Đây là nguồn lực phù hợp với nhu cầu chia sẻ, giảm căng thẳng tức thời và tìm kiếm thông tin, kết nối dịch vụ.

2. Tham vấn tâm lý (Counselling)

Được thực hiện tại các cơ sở, trung tâm tham vấn tâm lý, phòng tâm lý học đường tại trường học…

 Đ𝐚̣̆𝐜 đ𝐢𝐞̂̉𝐦:
– Sử dụng các phương pháp trị liệu bằng lời nói (talk therapy)
– Tập trung vào hỗ trợ cá nhân hiểu và xử lý các khó khăn tâm lý – xã hội
– Không kê đơn thuốc

 𝐍𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐮̛̣:
Người thực hành được đào tạo chuyên ngành tâm lý học tham vấn hoặc trị liệu.
Có bằng cử nhân hoặc thạc sĩ tâm lý học

Đây là nguồn lực phù hợp với các vấn đề như căng thẳng, lo âu, mối quan hệ, bản dạng cá nhân và nhu cầu phát triển các kỹ năng ứng phó với khó khăn tâm lý.

3. Tâm lý lâm sàng (Clinical psychology)

Được cung cấp tại các cơ sở hoặc trung tâm tâm lý.

 Đ𝐚̣̆𝐜 đ𝐢𝐞̂̉𝐦:
– Thực hiện đánh giá tâm lý (psychological assessment), bao gồm trắc nghiệm chuẩn hóa
– Áp dụng các mô hình trị liệu chuyên sâu (CBT, ACT, v.v.)
– Có thể làm việc với các rối loạn tâm lý phức tạp

 𝐍𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐮̛̣: là nhà tâm lý lâm sàng được đào tạo chuyên sâu (thường từ bậc thạc sĩ trở lên)

Đây là hỗ trợ phù hợp cho các vấn đề tâm lý kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến chức năng, cũng như nhu cầu đánh giá và can thiệp các rối loạn chuyên sâu.

4. Bác sĩ tâm thần (Psychiatry)

Được cung cấp tại các cơ sở hoặc trung tâm y tế, bệnh viện và phòng khám tâm thần,…

 Đ𝐚̣̆𝐜 đ𝐢𝐞̂̉𝐦:
– Chẩn đoán các rối loạn tâm thần theo hệ thống phân loại bệnh/rối loạn (DSM/ICD)
– Điều trị bằng thuốc (hóa dược) và các can thiệp y khoa
– Có thể phối hợp với trị liệu tâm lý

 𝐍𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐮̛̣: là Bác sĩ y khoa chuyên ngành tâm thần

Đây là hỗ trợ phù hợp các rối loạn tâm thần cần can thiệp y khoa và tình trạng khủng hoảng hoặc nguy cơ cao.

Việc lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp phụ thuộc vào mức độ khó khăn, nhu cầu cá nhân và khả năng tiếp cận dịch vụ. Các loại hình hỗ trợ không loại trừ lẫn nhau, và trong nhiều trường hợp có thể được kết hợp để tối ưu hiệu quả can thiệp.

Tìm kiếm hỗ trợ sức khỏe tinh thần là một bước đi chủ động trong việc chăm sóc bản thân, và nên được thực hiện càng sớm càng tốt khi nhận thấy nhu cầu.